Friday, April 12, 2024
थप

    नेपाली साहित्यमा फरक विधा ‘सुसेली’ – लेखन तरिका र संरचना सहित

    सुसेली: सुसेली तपाई हामीहरू माझबाट जन्म लिएको एउटा विधा हो । जब हामीहरूले ५+७+५ को त्रिपदीय नेपाली लोक लय तथा भाकामा नेपाली पनमा सिर्जना, वाचन तथा गायन गरि रहेका छौं भने यसलाई किन विदेशी नाम बाट रचना वा वाचन गर्ने ? आफ्नै मौलिक, पौराणिक तथा ऐतिहासिक लोक लयमा आधारित आफ्नै नाम किन नदिने ? यिनै प्रश्नहरूको जवाफमा “सुसेली” को जन्म भएको छ ।

    यो विधामा अरू कुनै विधाका नियमहरू लागू हुदैनन् र कुनै निस्चत भाव आउनु पर्छ भन्ने पनि हुदैन । सिर्फ पहिलो हरफ पाँच अक्षरमा, दोस्रो हरफ सात अक्षरमा र तेस्रो हरफ पाँच अक्षरमा (५+७+५) हुनुपर्छ र नेपाली लोकलयमा गाउन मिल्ने अर्थपूर्ण हुनुपर्छ । अनुप्रास नमिल्दा पनि गाउन मिल्ने हुनुपर्छ र जे जस्तो भावमा लेख्दा फरक पर्दैन । व्याख्या र नियमहरू सहितको पुस्तक “त्रिनेत्र” बृहत् सुसेली काव्य प्रकाशित भैसकेको छ ।

    अहिलेलाई यी कुराहरूमा ध्यान दिउँ ।

    १.   सुसेली तीन हरफको बनाउनुपर्दछ ।

    २.   पहिलो हरफ पाँच अक्षरको हुनुपर्दछ ।

    जस्तै : शुभकामना,

    ३.   दोस्रो हरफ सात अक्षरको हुनुपर्दछ ।

    जस्तै : पूरा गरौँ नेता ज्यू

    ४.   तेस्रो हरफ पाँच अक्षरको हुनुपर्दछ ।

    जस्तै : हाम्रा चाहना ।

    यसरी पाँच, सात र पाँच गरी तीन हरफमा जम्मा सत्र अक्षरको एउटा हाइकु जस्तै सुसेली बन्दछ । मुक्तकमा जस्तै सुसेलीमा पनि पहिलो लाइनले कुराको उठान गर्नुपर्यो । दोस्रोले पुष्टि वा बयान र तेस्रोले निचोड वा अन्त्य गर्नुपर्छ ।

    ५.   कुनै पनि सुसेली लेख्दा पहिलो पाँच अक्षरको हरफमा र तेस्रो पाँच अक्षरको हरफमा दोस्रो वा तेस्रो अक्षरमा विश्राम लिन मिल्ने बनाउँदा नेपाली लोकलयमा गाउन मिल्ने सुसेली बन्दछ । अनुप्रास मिलेको हुनु जरुरी हुँदैन ।

    जस्तै : पात हल्लायो

    हावा चल्यो सिरिरी

    मन आनन्द ।

         हतार गर्नु

         बाटोमा दुर्घटना

         निम्त्याउनु हो ।

    काव्य सुरिलो

    इतिहास बोकेको

    हाम्रो सुसेली ।

    ६.   पहिलो, दोस्रो र तेस्रो तिनै हरफको अन्तमा अनुप्रास मिलाउँदा अति सुन्दर गाउन मिल्ने नेपालीपनको सुसेली बन्दछ ।

    जस्तैः गयौ छोडेर

    मन अन्तै मोडेर

    नाता तोडेर ।

         उड्छ पुतली

         उकाली र ओराली

         छर्दै सुसेली ।

    शम्भु त्रिनेत्र

    अर्पण बेलपत्र

    लिला बिचित्र ।

    ७.   पहिलो हरफको अन्त र तेस्रो हरफको अन्तमा अनुप्रास मिलाउँदा झनै राम्रो देखिन्छ ।

    जस्तैः रातो रिबन

    को छ र मेरो पनि

    एक्लो जीवन ।

         मेरो आग्रह

         नेपाली लोकभाका

         गीति सङ्ग्रह ।

    विश्वविख्यात

    सुसेली नेपालीमा

    लय प्रख्यात ।

    ८.   दोस्रो र तेस्रो हरफको अन्तमा अन्त्यानुप्रास मिलाउँदा पनि मीठो स्वरको सुसेली बन्दछ ।

    जस्तैः सभापति ज्यू

    सम्बोधन ऐजन

    मेरो नमन ।

         लोक लयमा

         गरौँ शब्दचयन

         नत्र भएन ।

    दुत दैंत्यका

    खतरनाक झन

    वरिपरि छन् ।

    ९.   सुसेलीको पहिलो र तेस्रो हरफमा दोस्रो अक्षरमा विश्राम लिने र दोस्रो हरफमा तेस्रो वा चौथो अक्षरमा विश्राम लिने गरी रचना गरिएमा स्वरमा गाउन सकिन्छ । अन्त्यानुप्रास मिल्नु जरुरी पर्दैन ।

    जस्तै: दाँत ङिचिक्क

    ङिच्याउँदै सानिमा

    ङिस्स नपर ।

         विधा सुसेली

         पाँच सात पाँचका

         सत्र अक्षर ।

    वनपाखाको

    विदेशी हैन हाम्रो

    लोकभाका हो ।

    अहिलेलाई यिनै सामान्य नियममा रहेर:

    विधा फरक

    लेखौं साथी सुसेली

    तीन हरफ ।

         हाम्रो सुसेली

         पाँच सात पाँचका

         सत्र अक्षरी ।

    दुर्गा अधिकारी भमरकोटे । सुसेली प्रवर्तक ।

    सम्बन्धित

    LEAVE A REPLY

    Please enter your comment!
    Please enter your name here

    सम्पर्कमा रहनुहोस्

    0FansLike
    1FollowersFollow
    0SubscribersSubscribe

    भर्खरै