Saturday, May 18, 2024
थप

    झरना- (दस झरहरू) : झर परिचय सहित

    १.      वैशाख जेठ निशेधाज्ञा होला जस्तो छ

             असार मसान्तमा कर उठाउन खुल्ला जस्तो छ ।

    २.      देशमा कोरोना पोहोर पनि आको हो

             बितेको सालको बन्दाबन्दीमा पनि यस्तै भएको थ्यो ।

    ३.      सुरक्षा अपनाउनु पर्छ भन्छन्, काठमाडौं बसेर फुक्छन्

             रोगको कुरा अर्कै आधा जनता खान नपाएर सुक्छन् ।

    ४.      परदेशी भूमिमा सङ्घर्षरत छन् जनताहरू

             त्यसको रेमिट्यान्स हात पार्न लालाहित नेताहरू ।

    ५.      श्रमशक्ति खेर गइरहेछ, जमिन बाँझो छ

             राज गर्ने नेताजीको बुद्धि बोधो छ ।

    ६.      गाउँगाउँमा बाँझो जमिन बीउ खोजिरहेछ

             परिश्रमी युवा हात परदेशको बाटो रोजिरहेछ ।

    ७.      नीति बन्छन् देशमा सधैं आयातको

             पसिनाको विक्रि युवा निर्यातको ।

    ८.      रोगलेभन्दा रोकले काम अड्कियो

             गर्छु भन्ने परिश्रमी हात अन्तै भड्कियो ।

    ९.      कोरोना पनि तातेरै आएछ

              भेटेजति सबैलाई खाएछ ।

    १०.     देशमा नीति छिनछिनमै फेरिन्छ

              हात बाँधि मन बाँधि के पो हेरिन्छ ?

    सविता के.सी. (सबु) काठमाडौं

    झर परिचय

    – शिव खनाल जीवम

    झर साहित्य यात्रा

    झर २ पङ्तिको काव्यिक विधा हो । मिति २०७७ जेठ ३ गते प्रवर्तन भएको झरका दर्जनौं लेख, १० औं हजार रचनाको भण्डारले नेपाली साहित्य भरिलो बनिसकेको छ । दुई पङ्तिको रचना भएपनी संरचनागत विविधताले गर्दा यो यति छिटो फुल्न फल्न सकेको भन्न सकिन्छ ।

    १. झर भन्नाले २ पङ्तिका, छोटो, प्रभावशाली, स्वच्छन्द साहित्यिक रचनाहरु हुन् । झर लाई सृजनात्मक एकाईको रूपमा व्याख्या गर्न सकिन्छ ।

    २. झरलाई अक्षर सँख्यामा बाँधिएको छैन ।

    ३. सामान्यतया झरको पहिलो पङ्तीमा विषयवस्तुको उठान गरिंन्छ र दोस्रो पङ्तीमा त्यसलाई पुष्टि गरिन्छ ।

    ४. झरका प्रकार हरुसंरचनागत रूपमा झरका धेरै प्रकारका हुन्छन् :

    १. अन्त्यानुप्रास भएको तर दुई पङ्तिमा समान अक्षर नभएको झर । जस्तै-

    देशमा घाउ लागेको छ

    नेतामा कुर्सीको भोक जागेको छ ।

    २. अन्त्यानुप्रास भएको र दुई पङ्तिमा समान अक्षर भएको झर । जस्तै-

    अक्षोभ्य नेता राजनीतिको भेल

    जुन पार्टी आए नि स्वार्थको खेल ।

    ३. अन्त्य अनुप्रास नभएको झर :बाछिटा, हाईकु, उदक, साईनो लगायतका लघुविधाहरुमा अन्त्यानुप्रास अनिवार्य गरिएको छैन । यही शैलीमा गहन अभिव्यक्ति दिने अन्त्यानुप्रास नभएका झर रचना गर्न सकिन्छ । जस्तै-

    अर्धमुर्छित इच्छा,

    सपनामा शिखर आरोहण !

    ४. छन्दमा झर :दुई पङ्तिको कविताको रूपमा झरलाई छन्दमा समेत लेखिएको छ । तर यी झरलाई मौलिक संरचनाको रूपमा लिईदैन ।

    (छन्द : शार्दूलविक्रीडित )

    मैले हेर्छु चकोर झैँ नभतिरै चम्की रहेकी तिमी,

    मैले भिज्दछु चातकैसरि भई बर्सी रहेकी तिमी ।

    ५. मुक्तक शैलीको झर:शास्त्रीय रुपमा कविता दुई प्रकारले लेख्न सकिन्छ । छन्द र मुक्तक । झरलाई २ पङ्तिको मुक्तकको रूपमा लिईएको छ । यहीँ शैलीमा लेखिएको झर तल प्रस्तुत् गरिएको छ ।

    सपनासँग साइनो गाँसेर हुन्न जिन्दगीमा

    अवसर छोप्न नसक्ने रुन्छ जिन्दगीमा ।

    ६. उक्ति शैलीको झर :गहन जीवन दर्शन बोकेका उक्ति शैलीका पनि केही मात्रामा झर लेखिएका छन् । उक्ति शैलीको झरले तुलनात्मक रूपमा कम काव्यात्मक स्वरुप बोक्ने देखिएकोले यस शैलीको झर लेख्न प्रोत्साहन गरिदैन । तर अग्रज स्रष्टाले यही शैलीमा लेखेर झरलाई उचाई प्रदान गर्नुभएको छ । जस्तै-

    आँखा उघारेर हेर,

    पत्थरमा ईश्वर देखिन्छ !

    ७. उखानटुक्का शैलीको झर :उखान टुक्का झरमा पर्दैनन् । तर त्यही शैलीमा लेखिने काव्यात्मक रचना झर बन्न सक्छन् । जस्तै-

    सर्प जस्तो विषालु

    सबैलाई डस्ने भावना !

    ८. सरल झर : झर अभिधा, लक्षणा र व्यान्जना शैलीमा लेख्न सकिन्छ । त्यसमा पनि सरल संरचनात्मक बनोट तर गहन सन्देश दिने काव्यात्मक अभिव्यक्ति झर बन्न सक्छन् । जस्तै-

    न्याय निलेछ

    कालो कोटले ।

    ९. कृमुक झर :खासगरी सुक्ष्म विधामा अन्त्यमा क्रियापद भए रचना अलिक सुन्दर हुँदैन । यस्ता रचना क्रियामुक्त भए सुन्दर र गहन हुन्छन् । जस्तै-

    पारिजातको फुल

    बास्ना चारैतिर ।

    १०. बिम्ब प्रतिबिम्बित झर :यस्तो झरमा एउटा बिम्बलाई प्रष्ट पार्न दृष्टात्मक प्रतिबिम्व प्रयोग गरिन्छ ।

    सम्बन्धित

    LEAVE A REPLY

    Please enter your comment!
    Please enter your name here

    सम्पर्कमा रहनुहोस्

    0FansLike
    1FollowersFollow
    0SubscribersSubscribe

    भर्खरै